از هر سه فرد دارای سمت مدیریتی در شرکت‌های ایران، تقریباً یک نفر زن است؛ اما از هر پنج مدیرعامل، تنها حدود یک نفر. فاصله این دو عدد (۳۱٫۷٪ از کل مدیران در برابر ۲۱٫۵٪ از مدیرعامل‌ها) یکی از مهم‌ترین یافته‌های این گزارش لینکا است. اما درصدهای کلی چقدر می‌توانند تمام واقعیت توزیع قدرت در سازمان‌ها را نشان دهند؟
تحلیل داده‌های ثبتی بیش از ۲ میلیون و ۹۹۰ هزار مدیر فعال در پایگاه داده لینکا نشان می‌دهد که تصویر حضور زنان در اتاق‌های تصمیم‌گیری، یکدست نیست. اگرچه زنان بخش قابل‌توجهی از ساختار مدیریتی کشور را تشکیل می‌دهند، اما با حرکت به سمت بالاترین جایگاه‌های اجرایی، تغییر صنعت و موقعیت جغرافیایی، این تصویر دگرگون می‌شود.
در گزارش «زنان در اتاق تصمیم»، نقشه دقیق حضور زنان در سطح مدیرعاملی و هیئت‌مدیره شرکت‌های ایران را بر اساس داده‌های رسمی استخراج کرده‌ایم تا ببینیم زنان دقیقاً در کجای هرم تصمیم‌گیری اقتصاد ایران ایستاده‌اند.
از هیئت‌مدیره تا مدیرعاملی: سهم زنان بیش از ده واحد درصد کم می‌شود
برای درک بهتر جایگاه زنان در مدیریت، نباید تمام سمت‌ها را در یک سبد قرار دهیم. عضویت در هیئت‌مدیره و نشستن بر صندلی مدیرعاملی، دو شاخص کاملاً مستقل هستند.
| جایگاه | کل افراد یکتا | زنان یکتا | سهم زنان |
| همه سمت‌های مدیریتی فعال | ۲٬۹۹۴٬۲۵۵ | ۹۴۹٬۹۷۲ | ۳۱٫۷۳٪ |
| عضو هیئت‌مدیره | ۲٬۹۱۴٬۲۹۴ | ۹۳۱٬۴۸۳ | ۳۱٫۹۶٪ |
| مدیرعامل | ۱٬۱۴۱٬۹۸۲ | ۲۴۵٬۱۵۵ | ۲۱٫۴۷٪ |
در تصویر کلان، زنان با جمعیتی بالغ بر ۹۴۹ هزار نفر، حدود ۳۱.۷٪ از کل سمت‌های مدیریتی فعال کشور را در اختیار دارند. به زبان ساده، تقریباً از هر ۳ مدیر در ایران، ۱ نفر زن است. همین نسبت در ترکیب هیئت‌مدیره شرکت‌ها هم حفظ شده است (حدود ۳۲ درصد).
اما در بالاترین رده اجرایی یعنی جایگاه مدیرعاملی، تصویر دگرگون می‌شود: بر اساس داده‌های لینکا، تنها ۲۱٫۵٪ از شرکت‌های دارای مدیرعامل فعال، توسط زنان اداره می‌شوند (یعنی تقریباً از هر ۵ مدیرعامل، ۱ نفر). این افت نشان می‌دهد که حضور زنان از صندلی سیاست‌گذاری (هیئت‌مدیره با سهم ۳۲٫۰٪) تا سطح عالی اجرا (مدیرعاملی با سهم ۲۱٫۵٪)، با یک شکاف و ریزش ۱۰٫۵ واحد درصدی روبه‌روست.
آیا این شکاف مختص ایران است؟
نگاهی به مطالعات بین‌المللی نشان می‌دهد که سقف شیشه‌ای در رسیدن به جایگاه مدیرعاملی، یک پدیده جهانی است. بر اساس گزارش مؤسسه MSCI (گزارش Women on Boards and Beyond)، زنان در شرکت‌های بزرگ و متوسط جهان حدود ۲۸.۳٪ از کرسی‌های هیئت‌مدیره را در اختیار دارند.
این در حالی است که تنها ۶٪ از مدیرعامل‌های این شرکت‌ها زن هستند. هرچند به دلیل تفاوت در جامعه آماری، این دو عدد قابل‌قیاس مستقیم نیستند. گزارش‌های جهانی شرکت‌های بزرگ و متوسط بورسی را بررسی می‌کنند، در حالی که داده لینکا طیف گسترده‌ای از شرکت‌های ثبت‌شده را از کسب‌وکارها کوچک تا شرکت‌های بزرگ در بر می‌گیرد. با این وجود، اعداد نشان می‌دهند که حضور زنان ایرانی در هیئت‌مدیره‌ها با استانداردهای جهانی همخوانی دارد.
حجم حضور یا سهم حضور؟ زنان مدیر در ۳۷ گروه صنعتی
اگر از شما بپرسند بیشترین زنان مدیر در کدام صنایع فعالیت می‌کنند، احتمالاً به صنایعی با ماهیت خدماتی فکر می‌کنید. اما داده‌ها روایت دیگری دارند. در این بخش، مدیران ۳۷ گروه صنعتی را بررسی کردیم تا حجم و سهم حضور زنان را اندازه بگیریم. توجه کنید که این ۳۷ گروه بخشی از کل جامعه مدیران هستند و اعداد این بخش با اعداد کلان بخش قبل هم‌پایه نیستند.
کدام صنایع بیشترین «تعداد زن مدیر» را دارند؟
اگر معیار را «تعداد» بگذاریم، صنایع شیمیایی و غذایی در صدر قرار می‌گیرند:
- مواد شیمیایی: ۶٬۹۵۱ زن مدیر
- صنایع غذایی: ۶٬۵۵۶ نفر
- ماشین‌آلات و تجهیزات: ۵٬۰۱۱ نفر
- لاستیک و پلاستیک: ۴٬۹۰۳ نفر
- کانی‌های غیرفلزی: ۳٬۵۹۷ نفر
- محصولات فلزی فابریکی: ۲٬۹۶۳ نفر
- وسایل نقلیه موتوری و خودروسازی: ۲٬۵۴۲ نفر
- منسوجات: ۲٬۱۸۳ نفر
در واقع از کل زنان شاغل در ۳۷ گروه صنعتی بررسی‌شده، بیش از ۵۶٪ آنها در ۸ گروه صنعتی بالا فعالیت می‌کنند. با دیدن این اعداد ممکن است نتیجه بگیرید که صنعت شیمیایی زنانه‌ترین صنعت ایران در سطح مدیریت است. اما این فقط یک سمت ماجراست و صنعتی که بیشترین زن مدیر را دارد، الزاماً بیشترین «سهم زنان» را ندارد.
کدام صنایع بیشترین «سهم زنان» را دارند؟
وقتی به‌جای تعداد، نسبت زنان به کل مدیران هر صنعت را بررسی کنیم، رتبه‌بندی تغییر می‌کند. صنعت مواد شیمیایی به دلیل بزرگی و تعداد زیاد شرکت‌هایش، در تعداد زنان مدیر رتبه اول را دارد اما وقتی نسبت زنان به کل مدیران همان صنعت را محاسبه می‌کنیم، شگفتی اصلی رقم می‌خورد.
رتبه اول بالاترین سهم حضور زنان در مدیریت، متعلق به صنعت «ساخت پوشاک، عمل‌آوردن و رنگ‌کردن پوست» است. در این صنعت ۳۶.۹٪ از مدیران را زنان تشکیل می‌دهند. پس از آن، صنایعی که بالاترین سهم مدیران زن را در ساختار خود دارند، به ترتیب عبارتند از:
- ابزار پزشکی، اپتیکی و ابزار دقیق: ۲۹.۸٪
- لاستیک و پلاستیک: ۲۹.۸٪
- چوب و محصولات چوبی: ۲۹.۶٪
- منسوجات: ۲۹.۶٪
این تفاوت آماری یکی از مهم‌ترین یافته‌های گزارش لینکا است. شما در ادامه می‌توانید از طریق جدول تعاملی زیر، وضعیت حضور زنان در هر ۳۷ گروه صنعتی را به تفکیک گروه صنعتی و همچنین استان بررسی کنید، صنایع را بر اساس تعداد یا سهم زنان مرتب کرده و حتی حوزه کسب‌وکار خودتان را در آن جستجو کنید.
یادداشت: این جدول فقط ۳۷ گروه صنعتی را نشان می‌دهد و مجموع ردیف‌های آن (۵۲٬۱۹۶ زن مدیر)، بخشی از کل ۹۴۹٬۹۷۲ زن مدیر کشور است.
در گروه‌های بسیار کوچک، مثل تحقیق و توسعه (۲ زن از ۵ مدیر) یا جنگلداری (۱۰ زن از ۲۷ مدیر)، درصدها به‌دلیل تعداد کم چندان قابل‌اتکا نیستند. در انتهای جدول هم گروه‌های انرژی و معدن دیده می‌شوند؛ در میان گروه‌هایی با دست‌کم ۹۰۰ مدیر، سهم زنان در تأمین برق، گاز، بخار و آب گرم ۱۵٫۶٪ و در استخراج کانسارهای فلزی ۱۶٫۲٪ است.
تفاوت این دو فهرست، نکته اصلی این بخش است. صنایع شیمیایی با ۶٬۹۵۱ زن مدیر در صدر جدول تعداد قرار دارند، اما سهم ۲۸٫۹٪ زنان در این گروه، آن را فقط به رتبه نهم جدول سهم می‌رساند. یک صنعت ممکن است فقط به‌دلیل بزرگ‌تر بودن، زن مدیر بیشتری داشته باشد؛ بدون اینکه نسبت زنان در ساختار مدیریتی‌اش بالا باشد.
جغرافیای مدیریت زنان: بیشترین تعداد در تهران، بیشترین سهم در جنوب
توزیع جغرافیایی زنان مدیر، تصویر جالب دیگری از ساختار اقتصاد ایران به ما می‌دهد. اگر بخواهیم فقط تعداد مطلق را در نظر بگیریم، تهران با بیش از ۲۵۱٬۷۹۳ زن دارای سمت مدیریتی فعال، با فاصله در جایگاه نخست قرار دارد. تهران همچنین بیش از یک‌چهارم (حدود ۲۶٫۵٪) از کل زنان مدیر کشور را در خود جای داده است.
اما اینجا هم قاعده بزرگی بازار صادق است. تهران پایتخت اقتصادی و محل تمرکز دفاتر مرکزی شرکت‌هاست و طبیعی است که بیشترین مدیران را در خود جای دهد. با این حال، زنان در تهران حدود ۳۰٪ از ترکیب مدیریتی استان را تشکیل می‌دهند.
وقتی معیار را «سهم زنان از کل مدیران هر استان» قرار می‌دهیم، استان‌های جنوبی پیشتاز می‌شوند. بر اساس داده‌های لینکا، استان‌های خوزستان و فارس با سهم ۳۲ درصدی حضور زنان در مدیریت، جلوتر از تهران قرار می‌گیرند. پس از آنها، استان‌هایی مانند اصفهان و خراسان رضوی با سهمی در حدود ۳۱٪ در جایگاه‌های بعدی ایستاده‌اند.
زادگاه مدیران چه می‌گوید؟
تحلیل پایگاه داده لینکا روی «محل تولد» مدیران زن، یک ثبات شگفت‌انگیز در توزیع استعدادها را نشان می‌دهد. با بررسی سهم زنان از کل مدیران متولدشده در ۵ استان برتر (تهران، خراسان رضوی، کرمان، آذربایجان غربی و آذربایجان شرقی) متوجه شدیم که این نسبت در دامنه‌ای محدود و نزدیک به هم (بین ۳۱ تا ۳۳ درصد) قرار دارد.
این ثبات آماری نشان می‌دهد که ظرفیت پرورش استعدادهای مدیریتی زنان، وابستگی شدیدی به یک جغرافیای خاص یا تفاوت‌های فرهنگی مناطق ندارد و در سراسر کشور با روندی پایدار در جریان است.
کدام استان‌ها بیشترین نسبت زنان مدیر را به جمعیت خود دارند؟
اگر به‌جای تعداد مطلق، «نسبت زنان مدیر به کل جمعیت زنان هر استان» را ملاک قرار دهیم، رتبه‌بندی جغرافیایی دستخوش یک غافلگیری بزرگ می‌شود و استان‌های غربی و زاگرس‌نشین به صدر جدول می‌آیند. بر اساس داده‌های تحلیلی لینکا:
- چهارمحال و بختیاری با ۴٫۱۱٪، بالاترین نسبت مدیران زن به جمعیت زنان استان را در سراسر کشور در اختیار دارد (۱۹٬۱۳۴ زن مدیر از میان ۴۶۵ هزار زن ساکن استان).
- ایلام با ۳٫۸۰٪ (۱۰٬۸۳۱ زن مدیر) در جایگاه دوم کشور می‌ایستد.
- کهگیلویه و بویراحمد با ۳٫۵۸٪ (۱۲٬۵۹۴ زن مدیر) رتبه سوم را به خود اختصاص داده است.
- یزد با ۳٫۴۸٪ و بوشهر با ۳٫۱۹٪ در رتبه‌های چهارم و پنجم قرار دارند.
- لرستان (۳٫۱۰٪) و خوزستان (۳٫۰۶٪) هم با نسبت‌های بالاتر از ۳ درصد، عملکردی فراتر از میانگین کشور ثبت کرده‌اند.
نکته جالب این است که استان تهران، علی‌رغم تمرکز بی‌رقیب ۱۹۹ هزار زن مدیر، با ثبت نسبت ۳٫۰۲٪ در جایگاه هشتم کشور از منظر نسبت مدیران به جمعیت زنان قرار می‌گیرد. این موضوع نشان می‌دهد که در مناطق کمترتوسعه‌یافته غربی، انگیزه و نرخ تبدیل زنان به جایگاه‌های ثبت‌شده مدیریتی نسبت به جمعیت، بسیار پررنگ‌تر از پایتخت است.
چهره‌های خط‌شکن؛ زنانی که در صنایع سخت تصمیم می‌گیرند
کلیشه‌های سنتی معمولاً حضور زنان را در صنایع خدماتی، آموزشی یا بهداشتی پررنگ‌تر تصور می‌کنند. اما وقتی به سطح عالی مدیریت (C-Level) در شرکت‌های بزرگ و صنایع سنگین نگاه می‌کنیم، این کلیشه‌ها رنگ می‌بازند.
داده‌های لینکا نشان می‌دهد که زنان در رأس هیئت‌مدیره و صندلی مدیرعاملی صنایعی حضور دارند که به طور سنتی «مردانه» تلقی می‌شوند؛ از صنعت فولاد و معدن گرفته تا پتروشیمی و حمل‌ونقل هوایی. حضور این چهره‌ها نشان می‌دهد که تخصص و تجربه، مرزهای جنسیتی صنایع را جابه‌جا کرده است. برخی از چهره‌های شاخص استخراج‌شده از این گزارش عبارتند از:
جدول ۱: زنان شاخص در جایگاه مدیرعاملی
| نام | سمت و شرکت | حوزه |
|---|---|---|
| گوهر صادق‌نیا | مدیرعامل شرکت سبدگردان آگاه | مدیریت دارایی و بازار سرمایه |
| مریم شفیعی | مدیرعامل کانون ایران نوین | تبلیغات، رسانه و بازاریابی |
| الهام هاشمی | مدیرعامل گروه کارخانه‌های تولیدی نورد آلومینیوم | فلزات اساسی |
| مژگان آقاجانی | مدیرعامل شرکت صنعتی کیمیدارو | داروسازی |
| سیده سایه حسینی | مدیرعامل شرکت سیم و کابل ابهر | صنایع الکتریکی |
| سارا حجازی | مدیرعامل داروسازی باریج اسانس | دارو و گیاهان دارویی |
| سپیده استاد زمانی | مدیرعامل شرکت یونیلیور ایران | کالاهای مصرفی تندمصرف |
| الناز سخانیان | مدیرعامل شرکت نستله ایران | صنایع غذایی |
| فرشته ضرابیه | مدیرعامل شرکت تأمین آتیه سامان | خدمات مالی، بیمه و سرمایه‌گذاری |
| عاتکه وادی‌خلیل | مدیرعامل شرکت صنایع جوشکاب یزد | جوشکاری |
جدول ۲: زنان شاخص در ترکیب هیئت‌مدیره
| نام | سمت و شرکت | حوزه |
|---|---|---|
| فرزانه شرفباقی | عضو هیئت مدیره هواپیمایی جمهوری اسلامی ایران | حمل‌ونقل هوایی |
| سمیرا ناطقی | عضو هیئت مدیره گروه توسعه مالی فیروزه | خدمات مالی و سرمایه‌گذاری |
| سمیه خلوصی | عضو هیئت مدیره ایمیدرو | معدن و صنایع معدنی |
| هاله حامدی‌فر | عضو هیئت مدیره سیناژن | دارو و بیوتکنولوژی |
| هاله حسین‌زاده | عضو هیئت مدیره بانک سامان | مالی و تجارت |
| هانیه رفیعی | عضو هیئت مدیره مگفا | فناوری |
| فرزانه جلیل‌فر | عضو هیئت مدیره داروسازی دکتر عبیدی | دارو |
| الینا باقری | عضو هیئت مدیره پتروشیمی شازند | پتروشیمی |
شما می‌توانید همین حالا تاریخچه این افراد را در پروفایل افراد لینکا ببینید یا شبکه ارتباطی آنها را از طریق گراف ارتباطات تحلیل کنید.
درباره داده‌های این گزارش (متدولوژی لینکا)
این تحلیل بر اساس پردازش داده‌های ثبتی شرکت‌های ایران در پایگاه داده لینکا و با تمرکز بر سمت‌های مدیریتی فعال (مدیرعامل و اعضای هیئت‌مدیره) انجام شده است.
- شمارش یکتا: هر فرد بر اساس کد ملی یک‌بار شمرده شده است؛ حضور هم‌زمان در چند سمت، باعث چندبارشماری فرد در شاخص‌های مربوط به تعداد اشخاص نشده است.
- بازه و تفکیک داده‌ها: دامنه داده‌ها از ابتدای دهه ۱۳۹۰ در نظر گرفته شده و تفکیک زن و مرد بر اساس داده‌های اداره ثبت بوده است.
- درصدها: هر درصد بر اساس جامعه آماری همان شاخص محاسبه شده است؛ مثلاً «سهم زنان در یک صنعت» با «سهم آن صنعت از کل زنان مدیر» یک مفهوم آماری نیست.
این گزارش ماهیتی کاملاً توصیفی دارد؛ هدف لینکا به‌عنوان یک پلتفرم مرجع داده، نشان دادن الگوهای پنهان و واقعیت‌های مشاهده‌شده در داده‌هاست، بدون آنکه درباره علت این تفاوت‌ها در صنایع یا جغرافیا نتیجه‌گیریِ علّی انجام دهد.
تصمیم‌گیری مبتنی بر داده را از همین جا شروع کنید
همان‌طور که دیدیم، وقتی می‌گوییم «یک‌سوم مدیران زن هستند»، تازه در ابتدای مسیر شناخت بازار هستیم. پشت هر عدد کلی، شبکه‌ای از الگوهای صنعتی، جغرافیایی و شرکتی پنهان است که جز با ابزارهای تحلیل داده نمی‌توان آنها را کشف کرد.
در دنیای B2B امروز، چه برای تحلیل بازار، چه برای اعتبارسنجی پیش از قرارداد و چه برای شناخت دقیق ذی‌نفعان یک شرکت، اتکا به جستجوهای دستی پرریسک و زمان‌بر است. برای دسترسی به اطلاعات دقیق و به‌روز، همین حالا در لینکا ثبت‌نام کنید.
کافی است نام شرکت یا فرد مورد نظر خود را جستجو کنید و در پروفایل شرکت تمام اطلاعات ثبتی و تاریخچه را ببینید یا در گراف ارتباطات، شبکه‌های ارتباطی را تحلیل کنید.
